Pioneering women press illustrators and cartoonists from the late 19th and early 20th century: A research outline and some preliminaries

Authors

Keywords:

press illustration, women pioneers of graphic art, women’s artistic production

Abstract

This article celebrates the pioneering women illustrators and cartoonists who rose to prominence in the late 19th and early 20th century. Its aim is to recover the legacy of women who contributed significantly to the development of the visual language of the press, yet have long been absent from mainstream discourse of the history of art. The research project seeks to identify and document the work of female illustrators, examine the functions and stylistic features of their work, and highlight the role of press illustration as a space for women’s presence and emancipation. In the course of the study, 57 female artists were identified, whose illustrations appeared in children’s, women’s, literary, and satirical periodicals. Among them are Elżbieta Moniuszko-Nawroczyńska, Anna Gramatyka-Ostrowska, Zofia Stankiewicz, Maja Berezowska, and Franciszka Themerson. The article outlines the creative conditions these women faced during that historical period. This work inaugurates a broader investigation and lays the groundwork for a systematic reconstruction of women’s overlooked contributions to the history of applied graphic art.

Author Biography

Magdalena Koziak-Podsiadło, Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie

dr Magdalena Koziak‑Podsiadło – projektantka graficzna, badaczka i wykładowczyni w Uniwersytecie Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Absolwentka Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Harvard Business School Online. Specjalizuje się w projektowaniu graficznym, historii ilustracji prasowej oraz twórczości kobiet w grafice użytkowej.

Autorka monografii Wzornik tłoków introligatorskich Wzorcowego Warsztatu Introligatorskiego dawnego Muzeum Techniczno‑Przemysłowego w Krakowie, wydanego przez Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie (2020). Laureatka konkursów graficznych za projekty książek i ilustracji.

References

Barthes R., Mitologie, Warszawa 2008.

Bergman O., „Prawdziwa cnota krytyk się nie boi...”: karykatura w czasopismach satyrycznych Drugiej Rzeczypospolitej, Warszawa 2012.

Boguszewska A., Ilustratorzy wybranych baśni polskich, „Annales Universitatis Mariae Сurie-Skłodowska”, vol. III/IV, Lublin 2005/2006, s. 82.

„Co babie do pędzla?!”. Artystki polskie 1850–1950, 26 kwietnia – 5 października 2025, https://zamek-lublin.pl/wystawy-czasowe/co-babie-do-pedzla-artystki-polskie-1850- 1950/.

Czapczyńska-Kleszczyńska D., Maria Magdalena Łubieńska (1833–1920) — artystka wyemancypowana, „Sacrum et Decorum. Materiały i studia z historii sztuki sakralnej”, rok VI, Rzeszów 2013, s. 9–32.

Dzimira-Zarzycka K., „Moda nie jest to błaha rzecz”. Irena Pokrzywnicka na łamach „Pani”, dostęp on-line: https://prenumeratorka.pl/moda-nie-jest-to-blaha-rzecz-irena-po-krzywnicka-na-lamach-pani/.

Hankus M., Herstoria Krakowa. O wystawie Siłaczki, Kraków 2024, [w:] Hankus M., Majkowska-Szajer D., Siłaczki, Kraków 2024. Hessel K., Historia sztuki bez mężczyzn, Warszawa 2024.

Kamisińska D., Dessiné et gravé… Francuskie drzeworyty w polskich tygodnikach ilustrowanych XIX w. na przykładzie tygodnika „Wędrowiec” (część I), „Toruńskie Studia Bibliologiczne” 2014, nr 2 (13), s. 9–36.

Kamisińska D., Grafika polskich tygodników ilustrowanych dla dzieci... w drugiej połowie XIX wieku na przykładzie warszawskiego, lwowskiego i poznańskiego „Przyjaciela Dzieci”, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia ad Bibliothecarum Scien-tiam Pertinentia XIII” (2015), s. 15–51.

Kamisińska D., Polskie czasopisma popularnonaukowe do 1939 roku. Związki nauki ze sztuką, t. 2, Kraków 2018.

Klietkutė J., Fotografka warszawska Jadwiga Golcz, 2022, dostęp online: https://issuu.com/kretingosmuziejus/docs/2022_golcz_jadvyga.

Kras J., Wyższe Kursy dla Kobiet im. A. Baranieckiego w Krakowie 1868–1924, Kraków 1972.

Kress G., van Leeuwen T., Reading Images: The Grammar of Visual Design, Londyn 1996.

Mazur Thomson E., Alms for Oblivion: The History of Women in Early American Graphic Design, „Design Issues” 1994, vol. 10, nr 2, s. 27–48. Mirzoeff N., An Introduction to Visual Culture, Londyn 1999.

Mitchell W.J.T., Iconology: Image, Text, Ideology, Chicago 1986.

Nochlin L., Dlaczego nie było wielkich artystek?, Sopot 2023.

Okońska A., Malarki polskie, Warszawa 1976.

Opałek M., Drzeworyt w czasopismach polskich XIX stulecia, Wrocław 1949.

Polska bibliografia sztuki 1801–1944. Rysunek, grafika, sztuka książki i druku, t. II, oprac. J. Wiercińska, M. Liczbińska, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk 1979.

Praca kobiety nigdy się nie kończy, MCK Kraków 26.04.2013 – 11.08.2013, https://mck.krakow.pl/wystawy/praca-kobiety-nigdy-sie-nie-konczy.

Radkiewicz M., Pionierki fotografii początku XX wieku, NCK, https://nck.pl/upload/archiwum_kw_files/artykuly/2._malgorzata_radkiewicz_-_pionierki_fotografii_poczat-ku_xx_wieku.pdf.

Rose G., Interpretacja materiałów wizualnych. Krytyczna metodologia badań nad wizualnością, Warszawa 2020.

Sowiński J., Sztuka typograficzna Młodej Polski, Wrocław 1982.

Słodkowski J., Niezwykli Themersonowie. Gigantyczne archiwum po artystach jest już w Polsce, dostęp on-line: https://wyborcza.pl/7,75410,17327140,niezwykli-themersono-wie-gigantyczne-archiwum-po-artystach-jest.html.

Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających. Malarze, rzeźbiarze, graficy, t. 1–7, Wrocław 1975–2003.

Stępnik K., Henryk Sienkiewicz. Studia z mikrobiografiki prasowej, Lublin 2016.

„Szlak kobiet Krakowa — krakowianki”, https://www.krakow.pl/turystyka/255901,artykul,szlak_kobiet_krakowa___krakowianki.html

Waśkowski A., O grafice A.G. Ostrowskiej, „Maski” 1919, z. 5, s. 79.

Zientara M., Artystki polskie i ich sztuka od XVI do XIX wieku, „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” 2006, z. 24, s. 49–66.

Published

2025-11-26

How to Cite

Koziak-Podsiadło, M. (2025). Pioneering women press illustrators and cartoonists from the late 19th and early 20th century: A research outline and some preliminaries . Yearbook of the History of Polish Press, 28(3), 145–165. Retrieved from https://rhpp.uken.krakow.pl/article/view/12127

Issue

Section

Materials and miscellanea